Tại hội thảo do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp (VCCI) tổ chức ngày 6/2, ông Nguyễn Hồng Uy, Trưởng nhóm kỹ thuật Tiểu ban Thực phẩm và Dinh dưỡng (EuroCham), cho biết cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao quyết định lùi thực hiện Nghị định 46 đến ngày 15/4.

Nghị định 46 được ban hành là văn bản pháp lý quan trọng, góp phần tăng cường quản lý an toàn thực phẩm theo hướng quản lý rủi ro, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Tuy nhiên, ông cho rằng việc này chỉ gỡ vướng trước mắt, nhiều doanh nghiệp vẫn lo lắng “điều gì sẽ xảy ra sau 70 ngày tới”.

Một trong những vướng mắc, lo ngại lớn nhất là Nghị định 46 làm tăng mạnh tần suất và mức độ kiểm tra với hàng nhập khẩu, nhất là thực phẩm tươi sống.

“Điều này có thể dẫn tới nguy cơ ùn tắc thông quan sẽ tiếp tục xảy ra sau 15/4”, ông nói, dẫn chứng các mặt hàng như rau quả, thực phẩm tươi sống không thể chờ 9-10 ngày kiểm nghiệm để thông quan, vì “kiểm nghiệm xong thì hàng hỏng hết”.

Một vướng mắc khác được đại diện EuroCham chỉ ra là phần lớn các vụ hàng giả, kém chất lượng thời gian qua không xuất phát từ hàng nhập khẩu. Tuy vậy, các quy định mới lại tập trung siết chặt ở khâu này, khiến chi phí và rủi ro của doanh nghiệp tăng cao.

Ngoài Nghị định 46, Nghị quyết 66 về đăng ký bản công bố sản phẩm cũng bị phản ánh là phát sinh thêm thủ tục, loại bỏ nhiều phòng kiểm nghiệm quốc tế, hồ sơ phức tạp và chồng chéo. Đại diện EuroCham dẫn ví dụ với sữa công thức cho trẻ em đã có quy chuẩn Việt Nam (QCVN). Theo Nghị định 46, sản phẩm có QCVN sẽ phải công bố quy chuẩn. Nhưng theo Nghị quyết 66, doanh nghiệp vẫn phải đăng ký thực phẩm. Vì vậy, doanh nghiệp sữa có thể phải xin tới hai giấy phép lưu hành do chịu điều chỉnh đồng thời bởi cả hai văn bản này.

Cùng quan điểm, đại diện Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (AFT) cho rằng Nghị định 46 mở rộng diện kiểm tra nhà nước thiếu chọn lọc, trong khi nhiều yêu cầu khó đáp ứng. Bà dẫn trường hợp hàng nhập khẩu từ Ấn Độ có đủ chứng nhận hữu cơ và lịch sử nhiều năm xuất khẩu vào Việt Nam nhưng vẫn phải xin thêm chứng nhận an toàn thực phẩm, đồng thời lấy mẫu kiểm nghiệm trong nước. Trong khi đó, nhiều phòng kiểm nghiệm chưa có hướng dẫn rõ ràng, các chỉ tiêu theo yêu cầu của Bộ Y tế lại khác với thông lệ quốc tế.

Chưa kể, doanh nghiệp sẽ phải có kết quả kiểm tra của cơ quan nước xuất khẩu, nhưng nhiều nước như Ấn Độ không có thủ tục này. Vì vậy, doanh nghiệp gần như không thể đáp ứng, theo bà Minh.

Trước những vướng mắc trên, đại diện Hiệp hội Thương mại Mỹ tại Việt Nam (AmCham) kiến nghị cho phép sử dụng các chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO 22000, IFS, FSSC 22000… thay cho giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm trong nước. Đồng thời, họ đề nghị gia hạn thực thi Nghị định 46 đến 1/6 và duy trì cơ chế kiểm tra hiện hành trong giai đoạn chuyển tiếp.

Bà Lý Kim Chi, Phó chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP HCM, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP HCM, đề nghị Chính phủ sửa Nghị định 46 và Nghị quyết 66, thay vì chỉ điều chỉnh kỹ thuật hoặc tiếp tục gia hạn.

Về dài hạn, bà Chi cho rằng nhà điều hành cần ưu tiên sửa Luật An toàn thực phẩm, xây dựng hệ thống nghị định hướng dẫn đồng bộ, ổn định. Bởi theo chuyên gia, khung luật gốc chưa hoàn thiện trong khi các quy định dưới luật liên tục thay đổi sẽ tạo ra nhiều xáo trộn mới cho doanh nghiệp, cơ quan quản lý.

Tương tự, đại diện EuroCham cũng nêu vấn đề, Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, dự kiến được đưa ra Quốc hội vào kỳ họp tháng 5 tới. Sau đó, các Nghị định hướng dẫn sẽ được ban hành. Như vậy, Nghị định 46 và Nghị quyết 66 chỉ có hiệu lực trong vài tháng sau 15/4.

“Chính sách thay đổi nhanh trong thời gian ngắn có thể gây rối loạn lớn với hoạt động kinh doanh”, ông Uy nhìn nhận, kiến nghị nhà điều hành bãi bỏ Nghị định 46, Nghị quyết 66 trong thời gian chờ luật mới.

Về việc sửa Luật và các quy định sắp tới, đại diện EuroCham kiến nghị cơ quan quản lý bám sát tinh thần Nghị quyết 68, tập trung vào quản lý rủi ro, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cải cách thủ tục hành chính.

“Chỉ nên đưa ra các thủ tục mới khi chứng minh được hiệu quả về cải thiện an toàn thực phẩm và không làm đứt gãy sản xuất, kinh doanh, cũng như được tham vấn đánh giá tác động đầy đủ”, ông nói thêm.

Cuối tuần trước, hàng nghìn container hàng hóa bị “tắc” tại cửa khẩu, cảng biển do vướng mắc khi thực hiện Nghị định 46. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tại họp báo thường kỳ ngày 5/2, trong 4 ngày (26/1-29/1), trên 700 lô hàng nhập khẩu, tương đương khoảng 300.000 tấn bị ùn ứ tại các cửa khẩu, cảng. Các mặt hàng bị ảnh hưởng chủ yếu là nông sản tươi, sản phẩm sơ chế có nguồn gốc thực vật như rau, củ, quả, gạo, lúa, sắn, cùng một số thực phẩm đã qua chế biến, đóng gói sẵn.

Phương Dung